Inleiding
Als we praten over de gezondheid van vrouwelijke atleten, gaat de focus vaak naar training, voeding en prestaties. Echter, de menstruatiecyclus speelt een cruciale rol in het welzijn, het herstelvermogen en de sportprestaties van vrouwen. Menstruatieklachten zoals vermoeidheid, buikpijn, duizeligheid en hevig bloedverlies kunnen aanzienlijke invloed hebben op zowel trainingen als wedstrijden. Ondanks de impact van deze klachten, blijft menstruatie binnen de topsport vaak een onderbelicht onderwerp. Enkele topsporters hebben de afgelopen jaren dit taboe doorbroken, zoals Jutta Leerdam, Zheng Qinwen en Fu Yuanhui. Hun openheid heeft bijgedragen aan meer bewustwording over de invloed van de menstruatiecyclus op vrouwelijke atleten. Dit benadrukt het belang van aandacht voor menstruatiegezondheid als essentieel onderdeel van de sportmedische begeleiding van vrouwelijke sporters.
De vrouwelijke atleet
Op 15 juni 2026 stond het symposium "De vrouwelijke atleet" bij het Lectoraat Sport, Bewegen en Samenleving in Nijmegen in het teken van voldoende energie voor een goede gezondheid en optimale sportprestaties. Lage energiebeschikbaarheid kan bij vrouwelijke atleten leiden tot problemen, waaronder Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S). RED-S is een aandoening die meerdere systemen in het lichaam kan verstoren, met name de hormoonhuishouding, botgezondheid, immuunsysteem, hart- en vaatstelsel en voortplantingsfunctie. Dit kan zowel de gezondheid als sportprestaties negatief beïnvloeden.
RED-S en endocriene veranderingen
Een van de belangrijkste gevolgen van lage energiebeschikbaarheid bij vrouwelijke atleten is een verstoring van de hormoonhuishouding, met name de hypothalamus-hypofyse-gonade-as. Deze verstoring kan leiden tot menstruatiestoornissen, veranderingen in andere endocriene systemen en diverse gevolgen zoals verminderde botvorming, spierproblemen, vermoeidheid, verminderde sportprestaties en verstoringen van de reproductieve gezondheid. Daarnaast kunnen hormonale veranderingen ook de mondgezondheid beïnvloeden en een rol spelen binnen RED-S.
Lees meer over lage energie bij vrouwelijke atleten, menstruatiecyclus sportprestaties van vrouwen en hormonale veranderingen op de mondgezondheid.
Invloed van hormonale veranderingen op mondgezondheid
Orale weefsels zijn gevoelig voor veranderingen in geslachtshormonen, wat directe invloed kan hebben op de mondholte. Hormonale veranderingen kunnen leiden tot afname van speekselproductie, veranderingen in speekselsamenstelling, gevoelig tandvlees, ontstekingen en verminderde botdichtheid. Verminderde speekselsecretie kan leiden tot een verhoogd risico op cariës, gebitsslijtage en parodontale aandoeningen.
Naast hormonale veranderingen zijn er andere mechanismen waardoor RED-S de mondgezondheid negatief kan beïnvloeden, zoals voedingstekorten, immuun disfunctie, uitdroging en gebruik van sportvoeding. Een multidisciplinaire aanpak met betrokkenheid van verschillende zorgverleners is essentieel voor optimale preventie en behandeling van RED-S.
Conclusie
RED-S is een complex syndroom dat ontstaat door chronische lage energiebeschikbaarheid. Bij vrouwelijke atleten kan dit leiden tot endocriene verstoringen met negatieve gevolgen voor reproductieve gezondheid, botmetabolisme, sportprestaties en mondgezondheid. Het belang van een integrale benadering van vrouwelijke atleten, waarbij systemische en mondgezondheid in acht worden genomen, wordt hiermee onderstreept.
Referenties;
Melin AK, Heikura IA, Tenforde A, Mountjoy M. Energy Availability in Athletics: Health, Performance, and Physique. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2019 Mar 1;29(2):152-164.
https://oralevidence.nl/menopauze
https://mominbalance.com/blog/effect-hormonen-herstel-sporten
